Μια ελιά που έχει «κλείσει» υπερβολικά στο κέντρο της μπορεί να δείχνει δυνατή, όμως συχνά δίνει καρπό μόνο στην περιφέρεια και δυσκολεύει τη συγκομιδή. Στο κλάδεμα ελιάς, τα βήματα δεν έχουν στόχο να μικρύνουν απλώς το δέντρο. Στόχος είναι να φτάνουν ο ήλιος και ο αέρας στα παραγωγικά κλαδιά, να διατηρείται ένα ισορροπημένο σχήμα και να ανανεώνεται σταδιακά η βλάστηση χωρίς να εξαντλείται η ελιά.
Για έναν κήπο κατοικίας, μια βίλα ή έναν μικρό ελαιώνα στην Κρήτη, το σωστό κλάδεμα διαφέρει ανάλογα με την ηλικία του δέντρου, την ποικιλία, την πρόσβαση στο νερό και τον σκοπό του. Άλλη αντιμετώπιση χρειάζεται μια νεαρή ελιά που διαμορφώνεται, άλλη μια παραγωγική ελιά και άλλη ένα παλιό δέντρο που έχει μείνει ακούρευτο για χρόνια.
Πότε γίνεται το κλάδεμα της ελιάς
Η βασική περίοδος είναι από το τέλος του χειμώνα έως τις αρχές της άνοιξης, αφού περάσει ο κίνδυνος έντονου παγετού και πριν ξεκινήσει έντονα η νέα βλάστηση. Στις ήπιες περιοχές των Χανίων και του Αποκόρωνα αυτό συχνά σημαίνει από Φεβρουάριο έως Μάρτιο, αλλά ο καιρός κάθε χρονιάς έχει τον τελευταίο λόγο.
Αποφύγετε το κλάδεμα όταν προβλέπονται παγωνιές ή παρατεταμένες βροχές. Οι μεγάλες φρέσκες τομές είναι πιο ευάλωτες, ενώ το βρεγμένο φύλλωμα δυσκολεύει την εργασία και την καθαρή εικόνα του δέντρου. Ένα πολύ ελαφρύ καθάρισμα ξερών ή σπασμένων κλαδιών μπορεί να γίνει και νωρίτερα, εφόσον οι συνθήκες είναι στεγνές.
Το καλοκαίρι δεν είναι περίοδος για έντονο κλάδεμα. Μπορείτε μόνο να αφαιρέσετε λαίμαργους βλαστούς στη βάση ή στον κορμό, όταν αυτοί είναι ακόμη τρυφεροί, χωρίς να ανοίξετε μεγάλες πληγές σε περίοδο υψηλής θερμοκρασίας.
Κλάδεμα ελιάς: βήματα πριν από την πρώτη τομή
Πριν πιάσετε το κλαδευτήρι, σταθείτε λίγα μέτρα μακριά από το δέντρο. Παρατηρήστε το από όλες τις πλευρές και εντοπίστε τον κορμό, τους βασικούς βραχίονες, τις περιοχές με υπερβολική πυκνότητα και τα κλαδιά που κρέμονται ή διασταυρώνονται. Αυτή η σύντομη παρατήρηση αποτρέπει τις βιαστικές τομές που χαλούν το σχήμα.
Τα εργαλεία πρέπει να είναι κοφτερά, καθαρά και κατάλληλα για τη διάμετρο του ξύλου. Για λεπτά κλαδιά αρκεί ένα ψαλίδι κλαδέματος, για μεσαία κλαδιά χρειάζεται κλαδευτήρι με μακριές λαβές και για χοντρά κλαδιά ένα σωστό πριόνι. Τα γάντια, τα γυαλιά προστασίας και μια σταθερή σκάλα είναι απαραίτητα όταν το δέντρο έχει ύψος.
Απολυμάνετε τα εργαλεία πριν ξεκινήσετε και ιδιαίτερα όταν περνάτε από δέντρο σε δέντρο. Είναι μια απλή συνήθεια που μειώνει τον κίνδυνο μεταφοράς ασθενειών. Μην χρησιμοποιείτε στομωμένα εργαλεία: συνθλίβουν τον φλοιό και αφήνουν τραχιές τομές που δυσκολεύονται να επουλωθούν.
Η σωστή σειρά στο κλάδεμα
Ξεκινήστε αφαιρώντας ό,τι είναι ξεκάθαρα νεκρό, σπασμένο ή προσβεβλημένο. Κόψτε μέχρι υγιές ξύλο και απομακρύνετε τα υπολείμματα από τον χώρο, ειδικά αν βλέπετε καρκινώσεις, έντονη ξήρανση ή ύποπτες αλλοιώσεις στον φλοιό.
Στη συνέχεια, καθαρίστε τους λαίμαργους βλαστούς που ξεκινούν από τη βάση του κορμού ή χαμηλά στους βραχίονες. Αυτοί καταναλώνουν ενέργεια και συνήθως δεν εξυπηρετούν το επιθυμητό σχήμα. Αν όμως θέλετε να ανανεώσετε έναν γερασμένο κορμό ή να δημιουργήσετε νέο βραχίονα, ένας σωστά τοποθετημένος βλαστός μπορεί να διατηρηθεί προσωρινά.
Μετά, ανοίξτε προσεκτικά το εσωτερικό της κόμης. Αφαιρέστε κλαδιά που τρίβονται μεταξύ τους, μεγαλώνουν προς το κέντρο ή σκιάζουν μόνιμα πιο παραγωγικά κλαδιά. Η εικόνα που επιδιώκουμε δεν είναι ένα άδειο δέντρο. Είναι μια κόμη με διάσπαρτα ανοίγματα, ώστε να περνά το φως χωρίς να εκτίθενται απότομα οι κύριοι βραχίονες στον δυνατό καλοκαιρινό ήλιο.
Τέλος, ελέγξτε το ύψος και την έκταση. Σε ελιές κήπου, η διατήρηση ενός ύψους που επιτρέπει εύκολη συγκομιδή και συντήρηση είναι πρακτικό πλεονέκτημα. Κόβετε πάντα λίγο πάνω από ένα πλάγιο κλαδί ή οφθαλμό που κατευθύνεται προς τη μεριά όπου θέλετε να συνεχίσει η ανάπτυξη. Μην αφήνετε μακριά «τακούνια» ξύλου, γιατί ξεραίνονται και γίνονται πιθανές εστίες προβλημάτων.
Διαμόρφωση νεαρής ελιάς
Στα πρώτα χρόνια, το κλάδεμα είναι κυρίως διαμορφωτικό. Επιλέξτε έναν καθαρό κορμό και τρεις ή τέσσερις βασικούς βραχίονες που κατανέμονται γύρω του, με ικανοποιητικές αποστάσεις. Έτσι δημιουργείται ένα σταθερό σκελετικό σύστημα που θα αντέξει το βάρος των καρπών και θα διευκολύνει τις μελλοντικές εργασίες.
Μην προσπαθήσετε να επιταχύνετε τη διαμόρφωση με πολύ αυστηρό κόψιμο. Η νεαρή ελιά χρειάζεται φύλλωμα για να αναπτύξει ρίζες και κορμό. Αφαιρέστε μόνο ό,τι ανταγωνίζεται τον κεντρικό σχηματισμό, ό,τι ξεκινά πολύ χαμηλά ή ό,τι αναπτύσσεται προς λάθος κατεύθυνση.
Παραγωγικές και ηλικιωμένες ελιές
Η ελιά καρποφορεί κυρίως σε βλαστούς της προηγούμενης χρονιάς. Γι’ αυτό το υπερβολικό κλάδεμα μπορεί να περιορίσει την επόμενη παραγωγή, ακόμη κι αν το δέντρο δείχνει προσωρινά πιο τακτοποιημένο. Σε μια παραγωγική ελιά, προτιμήστε επιλεκτικές αφαιρέσεις και ανανέωση μέρους της καρποφόρας βλάστησης κάθε χρόνο.
Σε ένα ηλικιωμένο, παραμελημένο δέντρο, η πιο συχνή λανθασμένη επιλογή είναι το απότομο, βαθύ κλάδεμα σε μία μόνο χρονιά. Η ελιά συνήθως αντιδρά με πλήθος λαίμαργων βλαστών, ενώ μπορεί να υποστεί ηλιοκάματα στους βραχίονες και να χάσει σημαντικό μέρος της παραγωγής. Η ανανέωση γίνεται καλύτερα σταδιακά, σε δύο ή τρεις περιόδους, κρατώντας κάθε φορά αρκετό φύλλωμα και επιλέγοντας νέους βλαστούς σε σωστές θέσεις.
Τι να αποφύγετε
Το «κούρεμα» όλων των άκρων στο ίδιο ύψος δεν είναι κλάδεμα ελιάς. Δημιουργεί πυκνή αντίδραση βλάστησης και αφαιρεί τμήμα του παραγωγικού ξύλου. Αντίστοιχα, μην αφαιρείτε μεγάλα κλαδιά μόνο επειδή δυσκολεύουν την πρόσβαση, χωρίς να έχετε προβλέψει ποιο πλάγιο κλαδί θα αναλάβει τον ρόλο τους.
Αποφύγετε επίσης τις πολύ μεγάλες τομές όταν δεν είναι απολύτως απαραίτητες. Σε περίπτωση που πρέπει να αφαιρεθεί βαρύ κλαδί, κάντε πρώτα μια υποκοπή ώστε να μη σκιστεί ο φλοιός από το βάρος του και ολοκληρώστε την τομή κοντά στον λαιμό του κλαδιού, χωρίς να τραυματίσετε τον κορμό.
Μην συνδυάζετε αυστηρό κλάδεμα, έντονη λίπανση με άζωτο και υπερβολικό πότισμα με την προσδοκία άμεσης παραγωγής. Ο συνδυασμός αυτός ευνοεί κυρίως ζωηρή βλάστηση. Η σωστή θρέψη χρειάζεται να βασίζεται στην εικόνα του δέντρου, στο έδαφος και, σε παραγωγικούς ελαιώνες, σε αναλύσεις που δίνουν σαφή κατεύθυνση.
Φροντίδα μετά το κλάδεμα
Μετά την εργασία, μαζέψτε τα κλαδιά και αφήστε τον χώρο καθαρό. Τα υγιή, λεπτά υπολείμματα μπορούν να τεμαχιστούν και να αξιοποιηθούν όπου ενδείκνυται, ενώ προσβεβλημένο υλικό δεν πρέπει να παραμένει κάτω από την κόμη. Ελέγξτε τις μεγάλες τομές και παρακολουθήστε το δέντρο τις επόμενες εβδομάδες για ασυνήθιστη ξήρανση ή έντονη προσβολή.
Το πότισμα και η λίπανση πρέπει να ακολουθούν τις πραγματικές ανάγκες της ελιάς. Μια ελιά σε γλάστρα ή σε αρδευόμενο κήπο έχει διαφορετικές απαιτήσεις από ένα ξερικό δέντρο σε κτήμα. Για δέντρα με ιστορικό ασθενειών, πολύ μεγάλες τομές ή ασαφή εικόνα θρέψης, η γεωπονική συμβουλή πριν από την επέμβαση είναι η πιο ασφαλής επένδυση.
Στη Floraplant, η επιλογή κατάλληλων εργαλείων, εφοδίων και πρακτικών φροντίδας ξεκινά πάντα από τη χρήση του χώρου και την κατάσταση κάθε δέντρου. Μια ελιά που κλαδεύεται με μέτρο και συνέπεια δεν γίνεται μόνο πιο εύκολη στη διαχείριση: παραμένει ένα ζωντανό, παραγωγικό και όμορφο στοιχείο του κρητικού τοπίου για πολλά χρόνια.


